Радиациянынъ эсас вазифелери-Къаттылаштырылгъан кристалл осцилляторлар: умумий ионлаштырув дозасы ве бир -вакъиа тесирининъ теренликтеки талили
Умумиет: Радиация муитлеринде кристалл осцилляторларнынъ спецификасы
Электрон системаларнынъ «юрек урувы» оларакъ, кристалл осцилляторлар юксек-нурланувлы муитлерде уникаль вазифелернен расткелишелер. Оларнынъ озеги пьезоэлектрик кристалллардан ве догърулыкълы тербеленюв схемаларындан ибарет олып, олар нурланувгъа чешит механизмлер вастасынен джевап берелер, амма эки джевап да сонъунда 1990 сенеси озьлерини косьтере.сыкълыкъ тургъунлыгъы, чалышувнынъ эсас косьтергичидир. Радиация тесирлери эсасен эки категориягъа болюнелер:умумий ионлаштырыджы доза (УИД) тесирияваш-яваш деградациягъа себеп олгъан, ве .бир -вакъиа эффекти (КОРЬ)ки, бу апансыздан мувафакъиетсизликлерге кетире.
къысым: Умумий ионлаштырыджы доза тесири – Кристалл осцилляторларнынъ «хроник къартаймасы»
1.1 Кристаллнынъ озюне кумулятив зарар .
Умумий ионлаштырыджы доза тесири ионлаштырыджы нурланувнынъ узун-муддетли тесиринде энергия топланувындан келип чыкъа, бу исе кварц кристалларына эки биринджи тюрлю зарар кетире:
Решетка къусурларынынъ прогрессив шекилленюви .
Радиация кристалл ичинде ер денъиштирюв зарарыны догъура, атомларны озь решетка ерлеринден ер денъиштире [1].
Вакансиялар ве аралыкъ атомлары киби къусурлар вакъыт кечтикче топлана .
Бу къусурлар кристаллнынъ эластик денъишмемезликлерини ве кутьлевий юклев тесирини денъиштире [1].
Догърудан-догъру тесирлер:системалы резонанс сыкълыгъынынъ кочювивесыкълыкъ-арарет хасиет эгрисининъ бозулмасына
Юзьлерде ве интерфейслерде заряд топланмасы .
Ионлаштырыджы нурланув кристалл юзюнде ве электродларнынъ юзюнде тургъун юклер мейдангъа кетире .
Заряд топланувы кристалл юзюнинъ сынъыр шараитлерини денъиштире .
Акустик далгъаларнынъ даркъалув джоюлувыны ве даркъалувыны арттыра .
Догърудан-догъру тесирлер:кейфиет коэффициентининъ эксильмеси (Q къыймети) .вефазлы шувултынынъ бозулмасы .
1.2 Тербеленюв схемаларына прогрессив тесирлер .
Тербеленюв схемаларындаки фааль ве пассив компонентлер доза топлангъан сайын парчалана:
Фааль махсулатларнынъ параметр дрейфи .
МОП-нинъ босагъа кергинлигининъ систематик дрейфи, тербеленюв схемасынынъ огге чекильме нокътасыны денъиштирюв
Транзисторнынъ кечиримлилигининъ эксильмеси, бу исе илленинъ къазанч сынъырынынъ эксильмесине кетире
Догърудан-догъру тесирлер:стартапта къыйынлыкъ, чыкъыш амплитудасынынъ зайыфланмасы ., веагъыр алларда тербеленювнинъ токътавы .
Сызув токунынъ экспоненциаль артмасы .
Оксид-къапкъангъа тюшкен зарядлар ПН бирлешмелеринде ве къапуларда акъызма токунынъ артмасына себеп ола
Схеманынъ статик къувет сарфында эмиетли юксельюв .
Термик шувултынынъ артмасы ве фазлы шувултынынъ чалышувынынъ деградациясы .
Догърудан-догъру тесирлер:кучь сарфы характеристикадан зиядевешувулты табанынынъ котерильмеси
Гери багъ агъларында параметрлернинъ денъишмелери .
Юк конденсаторлары ве резисторларнынъ нурланув-сезиджи параметрлери денъише
Осцилляторнынъ фазалы ер денъиштирюв шараитлерини денъиштире .
Догърудан-догъру тесирлер:орта сыкълыкънынъ четке чекильмесиветюнинг диапазонынынъ кичильмеси
къысым: Бир-вакъиа эффекти – Кристалл осцилляторларнынъ "Апансыздан юрек тутувы"
2.1 Кристалл бирлемлерине догърудан-догъру тесирлер .
Кечиджи ер денъиштирюв зарарлары .
Кристаллгъа бир юксек-энергиялы парчачыкъ (агъыр ион я да юксек-энергиялы протон) кире [1].
Парчачыкънынъ траекториясы боюнджа локализациялангъан решетка зарарыны ярата .
Мувакъкъат локализациялангъан стресс денъишмелерине себеп ола .
Догърудан-догъру тесирлер:бир аньлик сыкълыкъ секирмеси, сонъра къысмен тюзеле биле .
Заряд къоюв тесири .
Парчачыкълар кристаллнынъ ичине юклер къойып, кечиджи электрик мейданыны мейдангъа кетире [1].
Пьезоэлектрик тесири вастасынен кечиджи механик кергинликке чевириле .
Догърудан-догъру тесирлер:фазалы секирюввекъыскъа-муддетли сыкълыкъ тургъунлыгъынынъ кескин бозулмасына
2.2 Тербеленюв схемаларынен бир аньлик къарышыкълыкъ .
Аналог схемаларында бир -вакъиа кечиджиси (SET)
Юксек-энергиялы парчачыкълар осцилляторнынъ озегиндеки къуветлендириджиге я да огге чекильме схемасына уралар .
Электрик линияларында я да сигнал линияларында кечиджи ток импульслерини мейдангъа кетирмек .
Импульснинъ кенълиги онларнен пикосаниеден бир къач микросаниегедже денъише .
Догърудан-догъру тесирлер:
Чыкъыш далгъасы шекилинде устюне къоюлгъан анлы глюклер .
Фаза девамлылыгъынынъ апансыздан узюльмеси .
Потенциаль фаза-къулфлы илле (ПЛЛ) къулфнынъ гъайып олувы я да саат синхронизациясынынъ бозукълыгъы
Незарет мантыгъында бир-Вакъианынъ бозулмасына (ВББ)
Битлернинъ чевирильмеси ракъамлы идаре этюв болюклеринде (меселя, частота тюнинг регистрлери, режим идаре этюв сёзлери) ола.
Конфигурация параметрлери бекленильмеген алда денъиштириле .
Догърудан-догъру тесирлер:
Чыкъыш сыкълыгъы янълыш къыйметке секирди .
Иш режимлерининъ аномаль кечюви .
Функциональ чалышувны тиклемек ичюн янъыдан конфигурация этмек керек ола биле .
Бир -вакъианынъ лятчынынъ (БЛЛ) фелякетли нетиджелери
Паразит ПНПН къурулышлары чалышып башлай, буюк ток ёлуны тешкиль этелер [1].
Ток кескин шекильде арта (потенциаль оларакъ нормаль къыйметнинъ 100 кересинден зияде) .
Догърудан-догъру тесирлер:
Схеманынъ бутюнлей функциональ авалеси .
Термик къачма даимий зараргъа кетире биле .
Кучь девирлери тикленмек ичюн фарздыр .
къысым: Кристалл осцилляторлар ичюн махсус къорчалав стратегиялары
3.1 Умумий ионлаштырыджы доза тесирине къаршы махсус тедбирлер
Кристалл материалларнынъ оптимал сечими .
Радиация-къаттылаштырылгъан кристаллларны къабул этинъиз: меселя, SC-кесильген кварц AT-кесильген кварцкъа коре радиациягъа къаршы яхшыджа къаршылыкъ косьтере
Махсус ишлев усуллары: гидрогеннен отжиг ве башлангъыч кристалл къусурларыны эксильтмек ичюн башкъа усуллар
Янъы материалларнынъ араштырылмасы: литий ниобат фосфаты (ЛНФ) киби альтернатив материаллар белли бир частота диапазонларында юксек кейфиет косьтере [1].
Къаттылаштырылгъан схеманынъ лейхасы .
Радиация-къаттылаштырылгъан джерьянларнен япылгъан ярымкечириджи алетлерден файдаланынъыз
Босагъа кергинлигининъ дрейфини автоматик шекильде компенсацияламакъ ичюн артыкъча огге чекильме схемаларыны лейхалаштырынъыз .
Параметрлернинъ дрейф диапазонында нормаль ишни темин этмек ичюн толерантлыкъ лейхасыны омюрге кечирмек .
Сызув токуны козетюв ве компенсация схемаларыны кирсетинъиз .
Къурулыш оптимизациясы .
Радиация-сезимли материалларнынъ къулланувыны энъ эксик дереджеге еткизмек ичюн кристалл къапламаларны оптималлаштырынъыз
Юзьлерара юк топланувыны эксильтмек ичюн электродларнынъ конструкциясыны ве багъланув усулларыны мукеммеллештирмек .
Юзь тесирини енгиллештирмек ичюн махсус къапламалар къоймакъ керек .
3.2 Бир-вакъиа эффекти ичюн махсус чезимлер
Мимарий-Севиели схема къорчалавы
Критик аналог ёлларында фильтрлев ве гистерезис схемаларыны амельге кечирмек .
Ракъамлы идаре этюв болюклери ичюн учь модульли артыкъчалыкъ (УМР) ве деврий янъыланувны къабул этинъиз
Тез тапув ве тюзетюв механизмлерини лейхалаштырынъыз .
Конфигурация малюматларыны къорчаламакъ ичюн хаталарны тапув ве тюзетюв (EDAC) кодлавыны къулланынъыз .
План дизайныны оптималлаштырув .
Сезиджи тююмлернинъ этрафында къорчалайыджы юзюклер къош .
Градиент тесирлерини энъ эксик дереджеге еткизмек ичюн умумий-центроид планыны къабул этинъиз
Латчупкъа къаршы сезимлиликни эксильтмек ичюн кучь пайлаштырув агъларыны оптималлаштырынъыз .
Критик зарядны арттырмакъ ичюн критик транзисторлар ичюн буюк ольчюдеки алетлерни къулланынъыз .
Система-Севие енгиллештирюв стратегиялары
Сыджакъ алмаштырувны дестеклеген артыкъча чокъ-осцилляторлы архитектураны лейхалаштырынъыз .
Реаль-вакъыт сыкълыгъыны козетюв ве аномалияларны тапувны амельге кечирмек
Кечиджи тесирлерни бельгилемек ве оларны компенсацияламакъ ичюн адаптив алгоритмлерни ишлеп чыкъынъыз .
-орбитадаки хызмет косьтерюв стратегияларыны, шу джумледен параметрлерни янъыдан тюзетюв ве хаталарны тюзетювни шекиллендиринъиз
3.3 Тестлев ве тасдыкълав ичюн махсус талаплар .
Кристалл осцилляторлар ичюн радиация сынав усуллары .
Сыкълыкъ тургъунлыгъынынъ узун-муддетли мониторинги: умумий ионлаштырыджы доза тесири алтында деградация тенденцияларыны къыймет кесмек
Фазалы шувултыны керчек-вакъытта ольчемек: кечиджи тесирлернинъ хас хусусиетлерини тапмакъ
-нур сынавында: бир -вакъиа эффектлерининъ керчек тесирлерини импульслемек
Тезлештирильген омюр сынавы: узун-муддетли ишанчлылыкъны тахмин этинъиз
Тестте дикъкъаткъа алынгъан эсас параметрлер .
Сыкълыкъ четке чекильмеси ве умумий ионлаштырыджы доза арасындаки багъ эгриси .
Фазалы шувулты спектрининъ денъишюв хусусиетлери .
Иш летюв вакътынынъ ве стабиллешюв вакътынынъ деградациясы .
Чыкъыш далгъа шекилининъ бутюнлигини сакълап къалмакъ къабилиети .
Нетидже: баланс ве оптимизациянынъ система инженериясы
Кристалл осцилляторларнынъ радиация къаттылаштырылмасы — бу бир къач севиеде компромисс-ны талап этмек ичюн системалар инженериясыдыр:
Материаллар ве джерьянлар арасындаки мувазене .
Кристалл материалларнынъ нурланувгъа къаршы турмасы ве сыкълыкъ тургъунлыгъы арасындаки тиджарет-
Ярымкечириджи джерьянларнынъ къаттылашув севиеси ве кучь сарфы ве сурьат арасындаки мувазене .
Схемаларнынъ лейхасыны япувда компромисс-
Артыкъчалыкъны къорчалавдан ишанчлылыкъны юксельтюв ве муреккепликнинъ ве кучь сарфынынъ артмасы арасындаки мувазене
Къорчалав тедбирлерининъ кучю ве фият ве колем сынъырлавлары арасында тиджарет-
Система архитектурасыны оптималлаштырув .
Чокъ-севиели къорчалавнынъ ишбирлик лейхасы
Аппарат-программа интеграль хаталар-толерантлыкъ стратегиялары
Онлайн мониторинг ве адаптив уйгъунлаштырувнынъ интеграциясы .
Нетиджеде, нурланув-къаттылаштырылгъан кристалл осцилляторнынъ мувафакъиетли лейхасы конкрет къулланув муитини догъру анъламакъкъа, эм де чалышув, ишанчлылыкъ ве фиятны эр тарафлама козь огюне алмакъкъа эсаслана. Янъы материаллар, илери джерьянлар ве акъыллы компенсация алгоритмлери ишлеп чыкъарылмасынен экстремаль радиация муитлеринде кристалл осцилляторларнынъ чалышувы даа да юксельтиледжек, бу исе терен космик араштырмалар ве атом энергиясы къулланмалары киби юксек-ишанчлылыкъ саалары ичюн даа къавий вакъыт истинадий эсасыны темин этеджек.
Бу макъсатлы талиль ве къорчалав стратегиялары системанынъ «юрек урувы» энъ къатты радиация муитлеринде биле тургъун ве ишанчлы къалмасыны темин этелер.