Кристалл материалларнынъ сырларыны огренюв .
Электрон дюньясынынъ импульсинде кристалл осцилляторнынъ сыкълыгъы юрек урувы киби пек муимдир. Буларнынъ эписининъ догърулыгъы ве тургъунлыгъы тылсымлы кристалл материалларгъа багълыдыр. Кристалл материалларнынъ эластик денъишмемезликлер, сыкълыкъ ве атом къурулышы киби физик хусусиетлери бераберликте кристалл осцилляторнынъ сонъки сыкълыгъыны бельгилейлер. Бугунь бу хусусиетлернинъ кристалл осцилляторнынъ сыкълыгъына насыл этип махсус тесир этеджеги акъкъында сырны ачайыкъ.
Кристалл мадделернинъ эсас физик хусусиетлери .
1. Эластик денъишмемезлер .
Кристалл материалларнынъ эластик денъишмелери материал тышкъы кучьлерге огърагъанда насыл деформациягъа огърагъаныны бельгилейлер. Эластик денъишмемезлик не къадар буюк олса, айны кергинлик алтында материалнынъ деформациясы о къадар кичик олур. Кристалллар ичюн эластик денъишмемезлер оларнынъ титрев сыкълыгъынен догърудан-догъру багълыдыр. Юксек эластик денъишмемезлер, адет узьре, юксек титрев сыкълыкъларына келише, чюнки титрев вакътында айны деформацияны мейдангъа кетирмек ичюн материалгъа даа чокъ энергия керек ола.
2. Сыгъынты .
Кристалл мадделернинъ сыкълыгъы да оларнынъ титрев сыкълыгъына тесир эте. Сыгъынтысы зияде олгъан мадделернинъ бирлем колемине массасы зияде ола, шунынъ ичюн оларнынъ титремеси ичюн зияде энергия керек ола. Бу, адет узьре, титревлернинъ ашагъы сыкълыгъына кетире.
3. Атомнынъ къурулышы .
Атомларнынъ ерлешмеси ве кристалллардаки багъларнынъ табиаты да титрев сыкълыгъына тесир эте. Меселя, кварц кристалларындаки Si-O багълары багъ энергиясы юксектир, бу исе кварц кристаллларына даа юксек сыкълыкъларда титремеге имкян бере. Аксине, керамик материалларда багъ энергиясы, адет узьре, даа алчакъ ола, шунынъ ичюн оларнынъ титрев сыкълыкълары да даа алчакъ ола.
4. Термик кенишлев коэффициенти .
Кристалл мадделернинъ термик кенишлев коэффициенти арарет денъишкенде мадденинъ ольчю денъишмесини тарифлей. Термик кенишлев коэффициенти даа алчакъ олгъан материалларнынъ арарет денъишкенде деформациясы аз ола, бу исе титревнинъ тургъунлыгъыны сакъламагъа ярдым эте ве бойлеликнен титревнинъ сыкълыгъына тесир эте.
5. Диэлектрик денъишмези .
Диэлектрик денъишмези — электрик мейданындаки мадденинъ джевап къабилиетини тасвирлеген физик микъдардыр. Диэлектрик денъишмемезлиги зияде олгъан материалларнынъ, адет узьре, титрев сыкълыкълары зияде ола, чюнки оларнынъ электрик мейданындаки деформациясы буюк ола ве титревни сакъламакъ ичюн даа чокъ энергия керек ола.
6. Ички стресс .
Кристаллларнынъ осьмеси вакътында ички кергинликлер пейда ола биле ве бу кергинликлер оларнынъ къурулышына ве титрев хусусиетлерине тесир этеджек. Ички кергинлик кристаллнынъ титрев сыкълыгъында денъишмелернинъ себеби ола биле.
Къыскъа мундеридже
Умумен, кристалл материалларнынъ чешит физик хусусиетлери, шу джумледен эластик денъишмемезликлер, сыкълыкъ, атом къурулышы, иссилик кенишлев коэффициенти, диэлектрик денъишмемезлик ве ички кергинлик бераберликте кристалл осцилляторнынъ сыкълыгъына тесир этеджек эсас факторларны тешкиль этелер. Олар бири-биринен багълы олып, кристалл осцилляторнынъ сыкълыкъ севиесини ве тургъунлыгъыны бельгилемек ичюн бераберликте чалышалар. Бу хусусиетлер арасындаки багъларны анъламакъ догъру ве тургъун сыкълыкъ сигналларыны алмакъ ичюн уйгъун кристалл материалларны лейхалаштырмакъ ве сечип алмакъ ичюн пек муимдир.